การดูแลเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน

การดูแลเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน

การดูแลเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน
แพทย์หญิงกุลดา ศรีสวัสดิ์
คลินิกสุขภาพเท้า ภาควิชาเวชศาสตร์ฟื้นฟู
คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล

กลไกการเกิดแผลที่เท้าในผู้เป็นเบาหวาน

ปัญหาแทรกซ้อนที่สำคัญในผู้เป็นเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ไม่ดี ได้แก่ ปัญหาปลายประสาทเสื่อมและปัญหาหลอดเลือดส่วนปลายตีบตัน ทำให้เท้าผิดรูป และไม่สามารถรับรู้ความรู้สึกได้ดี ส่งผลให้มีโอกาสเสี่ยงในการเกิดแผลที่เท้าได้ง่าย แผลที่เกิดขึ้นมักจะเรื้อรัง รักษายาก อีกทั้งผู้เป็นเบาหวานมักจะมีภูมิต้านทานไม่ดี แผลจึงมีโอกาสติดเชื้อได้ง่าย หากการติดเชื้อรุนแรง ผู้ป่วยอาจต้องถูกตัดส่วนของเท้าหรือขาเพื่อรักษาชีวิต กลไกการเกิดแผลที่เท้าในผู้เป็นเบาหวานสามารถสรุปเป็นแผนภูมิง่ายๆ ได้ดังนี้

 

การดูแลเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน

 

การป้องกันการเกิดแผลที่เท้าในผู้เป็นเบาหวาน

ปัญหาความผิดปกติของเท้าในผู้เป็นเบาหวานเป็นปัญหาสำคัญที่มีผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยและครอบครัว และยังเป็นปัญหาทางเศรษฐกิจที่สำคัญในระดับประเทศอีกด้วย ดังนั้นการเฝ้าระวังและการป้องกันไม่ให้เกิดแผลที่เท้าจึงเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง การป้องกันการเกิดแผลที่เท้าสามารถทำได้ง่ายมากเพียงเพิ่มความใส่ใจในการดูแลเท้าในชีวิตประจำวันอีกสักนิด โดยปฏิบัติตามคำแนะนำต่อไปนี้อย่างสม่ำเสมอ

ข้อควรปฏิบัติ

1. พยายามควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

2. ทำความสะอาดเท้าทุกวัน และเช็ดเท้าให้แห้งทันที

3. สำรวจเท้าอย่างละเอียดทุกวัน โดยเฉพาะบริเวณซอกระหว่างนิ้วเท้า

4. หากมีปัญหาเรื่องสายตาไม่สามารถทำเองได้ ควรให้ญาติหรือผู้ใกล้ชิดตรวจเท้าและรองเท้าให้ทุกวัน

5. หากผิวแห้งควรใช้ครีมทาบางๆ แต่ไม่ควรทาบริเวณซอกระหว่างนิ้วเท้า

6. หากต้องใช้น้ำร้อน ควรใช้มือหรือข้อศอกตรวจระดับความร้อนของน้ำก่อนทุกครั้ง

7. หากมีอาการเท้าเย็นในเวลากลางคืน ควรแก้ไขโดยการใส่ถุงเท้า ห้ามใช้กระเป๋าน้ำร้อน หรือแช่เท้าในน้ำร้อนเป็นอันขาด

8. ควรเลือกใส่รองเท้าที่พอดี ถูกสุขลักษณะและเหมาะสมกับรูปเท้า

9. สวมถุงเท้าก่อนใส่รองเท้าเสมอ หากถุงเท้ามีตะเข็บควรกลับด้านในออก และควรเปลี่ยนถุงเท้าทุกวัน

10. ตรวจดูรองเท้าทั้งภายในและภายนอกก่อนใส่ทุกครั้ง

11. ไปพบแพทย์ตามนัดอย่างสม่ำเสมอ ผู้เป็นเบาหวานควรได้รับการตรวจเท้าอย่างละเอียดอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง

12. หากพบปัญหาเพียงเล็กน้อย ควรไปพบแพทย์ทันที

การดูแลเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน

ข้อห้ามปฏิบัติ

1. ห้ามสูบบุหรี่ เพราะบุหรี่มีผลเพิ่มความเสื่อมในการเกิดปัญหาหลอดเลือดส่วนปลายตีบตัน

2. ห้ามแช่เท้าในน้ำ เพราะจะทำให้ผิวแห้ง เกิดเป็นแผลได้ง่าย

3. ห้ามตัดเล็บลึกถึงจมูกเล็บ ควรตัดตามแนวของเล็บเท่านั้น

4. ห้ามตัดตาปลาหรือหนังด้านด้วยตนเอง

5. ห้ามใช้สารเคมีใดๆ ลอกตาปลาด้วยตนเอง

6. หลีกเลี่ยงการเดินเท้าเปล่า

7. ห้ามเดินเท้าเปล่าบนพื้นผิวที่ร้อน เช่น บนหาดทราย หรือพื้นซีเมนต์

8. ห้ามใส่รองเท้าแตะประเภทที่มีคีบระหว่างนิ้วเท้า เพราะผิวระหว่างซอกนิ้วค่อนข้างอ่อนบาง การใส่รองเท้าแตะคีบทำให้เกิดการเสียดสีเป็นแผลโดยไม่รู้ตัวได้ง่าย

หลักการเลือกซื้อรองเท้าสำหรับผู้เป็นเบาหวาน

1. ขนาดของรองเท้านั้นไม่มีมาตรฐาน จะมีความแตกต่างกันไปตามยี่ห้อและแบบของรองเท้า ดังนั้นจึงใช้เป็นเครื่องชี้วัดความพอดีไม่ได้ และห้ามฝากผู้อื่นซื้อรองเท้าให้โดยเด็ดขาด

2. วัดขนาดของเท้าทั้งสองข้างก่อนเลือกซื้อรองเท้าเสมอ เนื่องจากขนาดของเท้าแต่ละข้างมักไม่เท่ากัน

3. ควรเลือกรูปทรงรองเท้าที่เหมาะกับรูปเท้าของเรา หากรูปเท้ากว้าง ควรเลือกรองเท้าลักษณะหน้ากว้าง เพื่อไม่ให้รองเท้าบีบเท้าจนเกิดเป็นแผล

4. ลองรองเท้าในแบบ ขนาดและรูปทรงต่างๆ ก่อนตัดสินใจ

5. ส่วนที่กว้างที่สุดของเท้าควรอยู่ตรงกับตำแหน่งที่กว้างที่สุดของรองเท้า และสามารถขยับนิ้วเท้าได้เล็กน้อย

6. ระหว่างปลายนิ้วเท้าที่ยาวที่สุดกับปลายรองเท้า ควรมีระยะห่างประมาณ 3/8 ถึง 1/2 นิ้วฟุต

7. บริเวณส้นเท้าควรจะพอดี ไม่คับและไม่หลวมจนเกินไป

8. หากต้องใช้วัสดุเสริมในรองเท้า ควรนำวัสดุเสริมใส่ขณะลองรองเท้าด้วย

9. ควรเลือกซื้อรองเท้าในช่วงเวลาใกล้เคียงกับเวลาที่จะใช้และเลือกรองเท้าให้ตรงกับชนิดของกิจกรรมที่จะนำไปใช้

10. เมื่อเลือกได้คู่ที่ถูกใจแล้ว ควรลองสวมเดินเสมอก่อนตัดสินใจซื้อ เนื่องจากเท้าอาจขยายขนาดในขณะยืนหรือเดิน

ลักษณะรองเท้าที่เหมาะสมสำหรับผู้เป็นเบาหวาน ควรจะเป็นรองเท้าปิดหุ้มปลายเท้า ทำจากวัสดุที่ระบายอากาศและมีความยืดหยุ่นดี เช่น หนังแท้ ไม่มีตะเข็บแข็งภายในรองเท้า และสามารถปรับขยายขนาดได้ เช่น รองเท้าผูกเชือก หรือรองเท้าที่มีแถบแปะหรือเข็มขัดเพื่อปรับความกว้างตามขนาดเท้า ซึ่งเปลี่ยนแปลงในแต่ละช่วงของวัน

 

ที่มาบทความ จาก หนังสือ “เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน”

เนื่องในมหามงคลสมัยที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงครองสิริราชสมบัติ ครบ ๖๐ ปี ในปีพุทธศักราช ๒๕๔๙
โดยสโมสรไลออนส์สากล ภาค 310 ประเทศไทย สมาคมโรคเบาหวาน แห่งประเทศไทย
ศูนย์เบาหวานศิริราช คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล

ตอนที่ 1 : เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน
ตอนที่ 2 : มาช่วยกันป้องกันโรคเบาหวาน…กันดีกว่า
ตอนที่ 3 : การปฏิบัติตนเพื่อป้องกันและลดความเสี่ยงโรคเบาหวาน
ตอนที่ 4 : เบาหวานในเด็กและวัยรุ่น และการรักษาปัจจุบัน
ตอนที่ 5 : เมตาโบลิก ซินโดรม Metabolic Syndrome
ตอนที่ 6 : การติดตามและการประเมินผลในการดูแลเบาหวานด้วยตนเอง
ตอนที่ 7 : การออกกำลังกายในผู้ป่วยเป็นเบาหวาน
ตอนที่ 8 : การดูแลเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน
ตอนที่ 9 : โรคความดันโลหิตสูงในผู้ป่วยเบาหวาน
ตอนที่ 10 : อาหารสำหรับผู้ที่เป็นเบาหวาน

Save

Save